zoek

Ben ik de oplossing?

Jan Willem Taams is Partner/Inspirator van bestuurskamers en participant van het IFFC

Context

Grote transitievraagstukken zoals verantwoord energiegebruik, beheersing klimaat, gevolgen vergrijzing, flexibilisering arbeidsmarkt, toenemende zorgbehoefte, houdbaarheid pensioen, passend onderwijs, vertrouwen in de politiek en een integere financiële en zakelijke dienstverlening zijn uitdagingen in onze samenleving. Deze complexe onderwerpen brengen onzekerheid met zich mee en appelleren aan verantwoordelijkheid. Zij vragen duiding, creativiteit en bereidheid tot een andere benadering. 'Wat willen wij bereiken, wat kunnen wij bereiken en wat gaan wij doen om te kunnen wat wij willen?', is de kern waar het om draait.

Patroon

Organisaties worstelen met deze onderwerpen en vragen zich af wat deze transities betekenen voor continuïteit en bedrijfsvoering. Diverse trends en ontwikkelingen zijn te signaleren die vaak in populaire woorden worden gepresenteerd zoals verbinding, diversiteit, gedrag, delen, adaptief, responsiviteit, integriteit, etc. Ondertussen herhaalt de geschiedenis zich en domineert integriteit het nieuws. Het grote publiek weet van Volkswagen, Imtech, Fifa en zo zijn er meer te noemen. Hoe groot is de ijsberg van de financieel economische criminaliteit? Lees bijvoorbeeld ook eens het 'criminele' nieuws op de website van IFFC en het begint werkelijk te duizelen.

Verandering

Recent heb ik een publicatie geschreven in Goed Bestuur en Toezicht met de titel 'Van oud gedrag naar nieuw gezag'. In dit artikel wordt aan de hand van de vier kardinale deugden een reflectie gegeven over verstandige trustkantoren, rechtvaardige banken, moedige accountants en gematigde pensioenfondsen. Successen in de toekomst hoeven daarbij geen garantie voor het verleden te zijn. Kern van het betoog is dat bijna tien jaar na het uitbreken van de financiële crisis direct betrokkenen vooral bezig zijn geweest met het maken van wetten en het invullen van nieuwe structuren. Maar van een geïnternaliseerde integere cultuur merkt de samenleving weinig. Wat is dan de marsroute?

Isolement

De cartoon van een bestuurder die achter zijn bureau peinzend de volgende gedachte laat passeren: "I swear... that, to the best of my knowledge (which is pretty poor and may be revised in future), my company's accounts are more or less accurate. I have checked this with my auditors and directors who (I pay to) agree with me....", zegt veel. Het kan eenzaam en koud zijn aan de top van de ijsberg en dat kan wel eens vreemde dingen doen met mensen. Dat is ook de reden dat De Nederlandsche Bank (DNB) hamert op gedrag & cultuur in de financiële sector. Veel publicaties zijn verschenen over dit onderwerp met als pièce de résistance het boek 'Supervision of behaviour and culture' van DNB.

Gedachtegoed

Na alle theoretische publicaties over gedrag en cultuur is in de weerbarstige praktijk nog veel winst te behalen zowel in het persoonlijke, professionele als in het publieke domein. Besluitvorming, leiderschap en communicatie zijn daarbij onderwerpen die sterk worden beïnvloed door houding, groepsdynamica en gedrag. 'Ben ik de oplossing?' is een daarbij passende vraag waar meer over nagedacht mag worden door mens, organisatie en samenleving. Neem ik niet te veel hooi op mijn vork op een terrein waar ik geen plezier aan beleef? Word ik verleid door mooie beloftes die een andere betekenis hebben en die kunnen leiden tot vertraging van de realisatie van de doelstellingen?

Inspiratie

Essentiële vragen die ook kunnen spelen binnen het uitmuntende en noodzakelijke initiatief van IFFC. IFFC-pioniers buigen zich het hoofd over hoe een proces te faciliteren van financieel economische criminaliteit naar een meer geïnternaliseerde integere cultuur. Het enthousiasme van participanten en deelnemers is groot. Een Idiaanse spreuk zegt: 'Vertel me de feiten en ik zal eruit leren. Vertel mij de waarheid en ik zal ze geloven. Maar vertel me een verhaal en het zal voor altijd in mijn hart verder leven.' En dat is wat het is. Op deze wijze kun je gedrag beïnvloeden en een nieuwe cultuur bouwen. Verhalen dragen bij aan het in de praktijk leven van de missie, ook bij het IFFC.

Talent

Deze verhalen geven tevens kleuring aan de gemeenschappelijke IFFC-waarden onafhankelijkheid, integriteit, betrouwbaarheid en deskundigheid. Verhalen die ook de mogelijkheid geven om te kiezen uit de tientallen initiatieven en mogelijkheden die er zijn. De kunst is focus aan te brengen en die dingen goed te doen. In een recent FD interview met Job Swank stelt deze bestuurder van DNB, naar aanleiding van het DNB rapport 'Perspectief op groei', dat 'We meer weerbare burgers nodig hebben'. Weerbaar is blijkbaar een trend aan het worden want in het FD werd eveneens geschreven over weerbare CEO's en het IFFC heeft ook in haar strategie 'een meer weerbare samenleving' staan.

Toekomst

Weet iedereen wat weerbaar worden concreet betekent en wat hiervoor nodig is? Om in een transitiebeeldspraak te blijven: "Ben ik onderdeel van het probleem of ben ik onderdeel van de oplossing?" Dit omdenken vraagt een ander creatief kader gericht op samenspel. Daarbij is een belangrijke aanbeveling van DNB opleiden en ontwikkelen. "Investeer in menselijk kapitaal, want in de diensteneconomie zijn er vooral kansen voor mensen met een goede opleiding. Investeer in vaardigheden van jonge kinderen maar ook van volwassenen tijdens hun loopbaan", aldus DNB. Dat vraagt extra investeringen binnen onze economie die aantrekt en dit ook mogelijk maakt.

Perspectief

DNB vraagt te investeren in flexibiliteit van mensen uit alle Nederlandse generaties zodat de bekende veranderingen die gaande zijn en de onbekende  veranderingen die komen beter kunnen worden geabsorbeerd door de samenleving. DNB brengt onder de aandacht dat het verandervermogen een impuls behoeft. Essentieel is dat een proces op gang komt waarin professionals uit diverse disciplines worden samengebracht waardoor dit creatieve kader ontstaat voor vernieuwende oplossingen van complexe vraagstukken. Dit is een transitieproces dat tijd, geld, energie en aandacht vraagt. Want ook deze verandercondities zijn van toepassing voor de realisatie van belangrijke veranderingen.

Groei

De huidige opleiding- en ontwikkelingstrajecten richten zich vooral op inhoud. Met alle gedrags- en cultuurpublicaties die zijn verschenen is bekend dat inhoud een belangrijke component is en dat verbeteren van persoonlijke effectiviteit en verhogen van professionele vaardigheden essentiële invloed heeft op ander en gewenst gedrag. Voor de juiste scholing is het daarbij van belang dat een adequate diagnose wordt gesteld over de te verbeteren en te ontwikkelen punten. Daardoor kunnen prikkelende en uitdagende programma's op maat worden gemaakt die eenvoud en transparantie stimuleren. Daarbij is bestuurlijk enthousiasme nodig voor de juiste investeringsbeslissing.

Ontwikkeling

'Veranderen' staat op de agenda in bestuurlijk Nederland. Daarbij is cruciaal dat de veranderagenda wordt geaccepteerd door de mensen die verantwoordelijk zijn voor de dagelijkse uitvoering. Dit kan door bijvoorbeeld een palet van verandermogelijkheden aan te bieden passend bij persoonlijkheid en mate van professionaliteit. Van bestuurders vraagt dat regisseren, bruggen bouwen, organiseren en participeren rondom bijvoorbeeld maatschappelijke relevante thema's. Daarvoor is nodig dat veranderingen met bezieling worden geleid, de betrokkenen dit ook zo beleven, worden gemotiveerd door de juiste toonzetting en mede daardoor willen bijdragen aan zinvolle veranderactiviteiten.

Reflectie

Dit brengt mij terug bij de titel van deze blog: 'Ben ik de oplossing?'. Het antwoord is volmondig ja. Want uiteindelijk is het ieders persoonlijk leiderschap dat voor verandering zorgt. De uitdaging is te durven dromen om op een vernieuwende manier naar gewone zaken in het leven te kijken en er iets mee te doen voor andere mensen. 'It's about being a part of something bigger than yourself.' En dat geldt voor ons allemaal. Want ook jij kunt bijdragen aan de oplossingen voor uitdagingen in jouw omgeving. Kortom, wat is jouw antwoord op de vraag 'Ben ik de oplossing?'. Wat is jouw verhaal? Schrijf daar bijvoorbeeld eens een Blog over voor bijvoorbeeld het IFFC.